Link tham khảo tài liệu cho AE
Luận án Dạy học hát ca khúc Việt Nam cho sinh viên giọng soprano ngành thanh nhạc tại trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật trung ương
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU.....................................................................................................................1
Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN
VỀ DẠY HỌC HÁT CA KHÚC VIỆT NAM............................................................9 1.1. Tổng quan nghiên cứu..........................................................................................9 1.1.1. Nghiên cứu về dạy học thanh nhạc ...................................................................9 1.1.2. Nghiên cứu về ca khúc Việt Nam ...................................................................16 1.1.3. Nghiên cứu về dạy học hát ca khúc Việt Nam................................................20 1.1.4. Nhận xét tình hình nghiên cứu và hướng nghiên cứu của luận án..................24 1.2. Cơ sở lý luận về dạy học hát ca khúc Việt Nam cho giọng soprano .................28 1.2.1. Một số khái niệm.............................................................................................28 1.2.2. Giọng soprano (nữ cao)...................................................................................39 1.2.3. Một số kỹ thuật thanh nhạc cơ bản trong dạy học hát cho giọng soprano .................41 1.2.4. Các thành tố của quá trình dạy học hát ca khúc Việt Nam cho sinh viên giọng soprano ngành Đại học Thanh nhạc ..........................................................................43 1.2.5. Những yếu tố ảnh hưởng đến dạy học hát ca khúc Việt Nam cho sinh viên giọng soprano ngành thanh nhạc tại Trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung ương..........51 Tiểu kết chương 1......................................................................................................54 Chương 2: ĐẶC ĐIỂM CA KHÚC VIỆT NAM ĐỐI VỚI DẠY HỌC HÁT CHO GIỌNG SOPRANO ..................................................................................................56 2.1. Một số phong cách ca khúc Việt Nam....................................................................56 2.1.1. Ca khúc Việt Nam theo phong cách thính phòng..................................................56 2.1.2. Ca khúc Việt Nam mang âm hưởng dân gian.......................................................56 2.2. Thể loại ca khúc Việt Nam ....................................................................................58 2.2.1. Hành khúc .......................................................................................................58 2.2.2. Ngợi ca..............................................................................................................60 2.2.3. Trữ tình............................................................................................................61 2.2.4. Hát ru...............................................................................................................63 2.2.5. Vui, hoạt..........................................................................................................65 2.3. Vai trò của ca khúc Việt Nam trong dạy học hát cho giọng soprano ................66 2.3.1. Vai trò nhận thức.............................................................................................66 2.3.2. Vai trò giáo dục...............................................................................................67 2.3.3. Vai trò thẩm mỹ ..............................................................................................70 2.4. Ca từ ...................................................................................................................70 2.5. Đặc điểm âm nhạc..............................................................................................76 2.5.1. Thang âm, điệu thức........................................................................................76 2.5.2. Cấu trúc ...........................................................................................................80
2.5.3. Giai điệu ..........................................................................................................88 2.5.4. Tiết tấu ............................................................................................................90 2.5.5. Nội dung đề tài ................................................................................................91 Tiểu kết chương 2......................................................................................................94 Chương 3: THỰC TRẠNG DẠY HỌC HÁT CA KHÚC VIỆT NAM CHO SINH VIÊN GIỌNG SOPRANO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NGHỆ THUẬT TRUNG ƯƠNG ........................................................................................................95 3.1. Khái quát về Trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung ương ......................95 3.1.1. Một số nét chung.............................................................................................95 3.1.2. Đôi nét về ngành Đại học Thanh nhạc............................................................97 3.1.3. Đội ngũ giảng viên thanh nhạc .......................................................................98 3.2. Nội dung chương trình và tài liệu giảng dạy môn Thanh nhạc..........................99 3.2.1. Nội dung chương trình ....................................................................................99 3.2.2. Tài liệu giảng dạy..........................................................................................103 3.3. Khái quát về tổ chức khảo sát thực trạng.........................................................105 3.3.1. Mục đích khảo sát .........................................................................................105 3.3.2. Nội dung khảo sát..........................................................................................105 3.3.3. Đối tượng khảo sát ........................................................................................105 3.3.4. Địa bàn khảo sát ............................................................................................105 3.3.5. Hình thức khảo sát ........................................................................................105 3.3.6. Phương pháp điều tra kháo sát ......................................................................106 3.3.7. Tiến hành khảo sát ........................................................................................106 3.4. Đặc điểm tâm sinh lý và giọng hát của sinh viên giọng soprano.....................106 3.4.1. Đặc điểm tâm sinh lý.....................................................................................106 3.4.2. Đặc điểm giọng hát của sinh viên giọng soprano .........................................107 3.4.3. Khả năng hát ca khúc Việt Nam của sinh viên giọng soprano .....................110 3.5. Thực trạng dạy học hát ca khúc Việt Nam cho sinh viên thanh nhạc giọng soprano 111 3.5.1. Tình hình dạy của giảng viên ........................................................................111 3.5.2. Thực trạng học hát ca khúc Việt Nam cho sinh viên giọng soprano ............122 3.5.3. Đánh giá thực trạng dạy học hát ca khúc Việt Nam cho sinh viên giọng soprano .129 Tiểu kết chương 3....................................................................................................134 Chương 4: BIỆN PHÁP DẠY HỌC HÁT CA KHÚC VIỆT NAM CHO SINH VIÊN GIỌNG SOPRANO......................................................................................135 4.1. Nguyên tắc đề xuất biện pháp ..........................................................................135 4.2. Biện pháp dạy học hát ca khúc Việt Nam theo phong cách thính phòng và ca khúc Việt Nam mang âm hưởng dân gian................................................................136 4.2.1. Biện pháp phân hóa theo năng lực ................................................................136
4.2.2. Biện pháp hướng dẫn rèn luyện các kỹ thuật cơ bản trong ca khúc Việt Nam theo phong cách thính phòng và ca khúc Việt Nam mang âm hưởng dân gian......138 4.2.3. Biện pháp giảng dạy kỹ thuật hát trong ca khúc Việt Nam theo phong cách thính phòng và ca khúc Việt Nam mang âm hưởng dân gian.................................148 4.2.4. Biện pháp rèn luyện phát âm, nhả chữ..........................................................166 4.2.5. Xây dựng quy trình dạy học hát ca khúc Việt Nam cho sinh viên giọng soprano ....................................................................................................................168 4.2.6. Sử dụng một số phương pháp dạy học hiện đại ............................................170 4.2.7. Ứng dụng công nghệ thông tin và các phương tiện nghe nhìn trong dạy và học ca khúc Việt Nam cho sinh viên giọng soprano......................................................172 4.2.8. Rèn luyện kỹ năng thể hiện ca khúc Việt Nam cho sinh viên giọng soprano thông qua hướng dẫn thể hiện một số ca khúc Việt Nam tiêu biểu ........................174 4.3. Thực nghiệm giảng dạy ca khúc Việt Nam cho SV giọng soprano ngành Thanh nhạc tại Trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật TW. ...............................................182 4.3.1. Mục đích thực nghiệm ..................................................................................182 4.3.2. Đối tượng, địa điểm và thời gian thực nghiệm .............................................182 4.3.3. Nội dung thực nghiệm...................................................................................184 4.3.4. Quy trình thực nghiệm ..................................................................................185 4.3.5. Đánh giá kết quả thực nghiệm ......................................................................188 Tiểu kết chương 4....................................................................................................191 KẾT LUẬN.............................................................................................................192 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ...............................................195 TÀI LIỆU THAM KHẢO ......................................................................................196 PHỤ LỤC................................................................................................................206
1
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Âm nhạc là loại hình nghệ thuật dùng âm thanh làm phương tiện biểu hiện
hình tượng nghệ thuật và được bắt nguồn từ cuộc sống. Âm nhạc thường được chia ra 2 lĩnh vực chính là thanh nhạc và khí nhạc. Học thanh nhạc chính là học về nghệ thuật ca hát. Trong cuốn Lịch sử nghệ thuật Thanh nhạc phương Tây, nhà sư phạm Hồ Mộ La biên soạn có viết: Hình thái sớm nhất của âm nhạc là ca hát, nhạc cụ sớm nhất của loài người là giọng hát [61, tr.12]. Ca hát chiếm một vị trí đặc biệt quan trọng trong đời sống sinh hoạt cộng đồng, có sức ảnh hưởng lớn đến sự hình thành và phát triển nhân cách mỗi người, là phương tiện truyền tải tư tưởng tới công chúng một cách nhanh nhất.
Thanh nhạc được thể hiện bằng giọng hát của con người. Để trở thành một người hát tốt, người học cần được cung cấp, rèn luyện các kỹ thuật hát để có thể hình thành các kỹ năng hát, kỹ năng thể hiện bài hát. Một trong những đỉnh cao trong nghệ thuật hát chuyên nghiệp của nhân loại là lối hát Bel canto (hát đẹp) của Ý được hình thành phát triển nhiều thế kỷ qua. Theo tác giả Nguyễn Trung Kiên: Trường phái thanh nhạc “bel canto” phát triển mạnh mẽ ở thế kỷ XVII, XVIII đã đạt được đỉnh cao của nghệ thuật hát tinh xảo và đã có ảnh hưởng lớn đến nghệ thuật hát của cả Châu Âu [58, tr.137]. Có thể nói, trường phái thanh nhạc này đã và đang tiếp tục ảnh hưởng lớn tới các hoạt động đào tạo hát chuyên nghiệp, bán chuyên nghiệp tại các trường âm nhạc trên thế giới, trong đó có Việt Nam.
Việc đào tạo thanh nhạc chuyên nghiệp ở nước ta cũng như tại Trường ĐHSP Nghệ thuật TW thời gian qua đã đạt được những thành tựu đáng ghi nhận. Nội dung, chương trình đào tạo ngày càng phong phú và hoàn thiện hơn về số lượng cũng như chất lượng thông qua việc tiếp cận những tinh hoa thanh nhạc thế giới. Đồng thời tìm ra phương pháp tốt nhất, hữu hiệu nhất đưa vào chương trình giảng dạy, góp phần làm nên một nền âm nhạc mới của Việt Nam tiên tiến nhưng vẫn đậm đà bản sắc dân tộc và mang hơi thở của thời đại mới.
Trường ĐHSP Nghệ thuật TW là trường ĐHSP nghệ thuật đầu tiên và duy nhất của Việt Nam cho tới hiện nay. Trường là cơ sở trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo với 08 khoa đào tạo thuộc lĩnh vực Văn hóa - Nghệ thuật. Trong đó, Khoa Piano
2
và Thanh nhạc có nhiệm vụ đào tạo cử nhân Đại học Piano và Thanh nhạc. Bên cạnh đó, khoa còn có nhiệm vụ đào tạo thanh nhạc cho SV ngành Sư phạm Âm nhạc. SV thanh nhạc chuyên ngành khi tốt nghiệp có kỹ năng ca hát, biểu diễn chuyên nghiệp. Còn đối với SV SPAN có trình độ lý luận và thực hành để giảng dạy âm nhạc (trong đó có thanh nhạc) ở các cấp học phổ thông và các cơ sở đào tạo nghệ thuật khác...
Trong nội dung chương trình học hiện nay, SV ngành ĐH Thanh nhạc được học khối lượng tác phẩm phong phú, đa dạng như: dân ca Việt Nam, dân ca nước ngoài, ca khúc nước ngoài, các bài romance, aria... Ca khúc Việt Nam là những tác phẩm nghệ thuật không thể thiếu trong chương trình dạy học thanh nhạc, đặc biệt đối với giọng nữ cao. Bởi sự phong phú về nội dung đề tài, thể loại, cấu trúc và đặc điểm chất liệu, ca khúc Việt Nam cho phép người GV thanh nhạc khai thác được hầu hết các yếu tố kỹ thuật thanh nhạc để hướng dẫn cho SV. Bên cạnh đó, ca khúc Việt Nam còn mang hơi thở của thời đại, phản ánh tâm tư, tình cảm của con người, là những bài học giáo dục hiệu quả về lịch sử, đạo đức, tư tưởng cho SV... Hiện nay, ca khúc Việt Nam được chia ra thành nhiều dòng, nhiều thể loại, nhiều phong cách khác nhau như: ca khúc đậm chất cổ điển châu Âu (còn được hiểu là ca khúc theo phong cách thính phòng), ca khúc mang âm hưởng dân gian, ca khúc nhạc nhẹ... Trong số những ca khúc Việt Nam được đưa vào giảng dạy, các ca khúc theo phong cách thính phòng và ca khúc mang chất liệu âm nhạc truyền thống (chủ yếu là của dân tộc Kinh) chiếm tỉ lệ lớn. Trên thực tế, nhiều ca khúc Việt Nam cùng tên tuổi của các nhạc sỹ nổi tiếng như: Huy Du, Hoàng Vân, Xuân Hồng, Vũ Trọng Hối, Văn Ký, Phan Nhân, Phó Đức Phương, Đàm Thanh... với hàng loạt các tác phẩm đã trở thành viên ngọc sáng như: Nổi lửa lên em (Thơ: Giang Lam, Nhạc: Huy Du), Nổi trống lên rừng núi ơi! (Hoàng Vân), Người con gái sông La (Nhạc: Doãn Nho, Lời: Phương Thúy), Bài ca hy vọng (Văn Ký), Miền xa thẳm (Đức Trịnh)... Có thể nói, hầu hết các ca khúc vừa mang đậm bản sắc dân tộc, tính thời đại, phù hợp với thị hiếu âm nhạc của quần chúng nhân dân vừa đạt được những hiệu quả tốt trong việc thể hiện các yếu tố mang tính kỹ thuật, nghệ thuật. Đồng thời, đó cũng là lý do vì sao những ca khúc ấy được sử dụng nhiều trong giảng dạy và biểu diễn thanh nhạc.
SV ĐH Thanh nhạc của trường đến từ các vùng miền khác nhau, là những người có năng khiếu ca hát. Một số ít có trình độ trung cấp âm nhạc, đại học sư phạm âm nhạc
3
còn phần đông các em khi vào trường chưa được đào tạo bài bản về âm nhạc. Do đó, năng khiếu âm nhạc và khả năng ca hát của SV ĐH thanh nhạc là không đồng đều.
Bên cạnh những SV có giọng mezzo-soprano (nữ trung), giọng alto (nữ trầm), có nhiều SV nữ là giọng soprano (nữ cao). Trong quá trình giảng dạy tui cùng các đồng nghiệp nhận thấy giọng soprano là loại giọng không hiếm, có rất nhiều SV giọng soprano đã đạt được những thành tích cao trong học tập, song bên cạnh đó vẫn còn một số bất cập, hạn chế trong công tác đào tạo thanh nhạc. Chẳng hạn như các em chưa nắm được các vấn đề của kỹ thuật thanh nhạc cũng như khả năng xử lý sắc thái, tình cảm ca khúc Việt Nam; nhiều SV gặp khó khăn khi hát những nốt cao, những âm ngân dài; một số SV chưa nắm chắc về hơi thở nên âm thanh thường mờ, không ổn định; nhiều SV còn lúng túng trong cách vận dụng kỹ thuật thanh nhạc phương Tây vào thể hiện ca khúc Việt Nam theo phong cách thính phòng và ca khúc mang âm hưởng dân gian, dẫn đến phát âm, nhả chữ chưa rõ lời, rõ nghĩa, chưa thể hiện được rõ phong cách riêng của từng dòng nhạc.
Trong thời gian vừa qua, các GV thanh nhạc đã luôn dành tâm huyết, tận tâm nghiên cứu phương pháp giảng dạy, đồng thời kết hợp khả năng chuyên môn được tích lũy để hướng dẫn cho SV nói chung và giọng soprano nói riêng hát ca khúc Việt Nam đạt kết quả tốt nhất. Tuy nhiên, trên thực tế vẫn còn GV chưa tìm hướng đi cụ thể trong phương pháp giảng dạy sao cho phù hợp với từng bài hát, từng đối tượng SV.
Trước những vấn đề nêu trên chúng tui cho rằng, việc vận dụng linh hoạt những kỹ thuật thanh nhạc để thể hiện ca khúc Việt Nam cho giọng soprano tại trường ĐHSP Nghệ thuật TW sẽ là hướng đi cần thiết trong việc rèn luyện và phát triển giọng hát, nâng cao khả năng biểu diễn cho SV. Đồng thời góp phần đánh thức trong thế hệ trẻ tình yêu đối với các ca khúc Việt Nam, đó cũng là tình yêu Tổ quốc, yêu đất nước - phẩm chất cần đạt của người học trong chương trình đào tạo nghệ thuật nói chung và đào tạo ngành Thanh nhạc nói riêng. Từ đó hình thành những cảm xúc, động lực trong việc học tập và thể hiện ca khúc Việt Nam.
Chính vì vậy, nghiên cứu sinh lựa chọn Dạy học hát ca khúc Việt Nam cho sinh viên giọng soprano ngành Thanh nhạc tại Trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung ương làm đề tài luận án Tiến sĩ chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học Âm nhạc.
4
2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn dạy học hát ca khúc Việt Nam, tác
giả luận án đề xuất các biện pháp dạy học hát ca khúc Việt Nam cho sinh viên giọng soprano chuyên ngành Thanh nhạc trình độ Đại học, góp phần nâng cao chất lượng dạy học, đáp ứng yêu cầu chuẩn đầu ra của Chương trình đào tạo Đại học Thanh nhạc, Trường ĐHSP Nghệ thuật TW.
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3.1. Khách thể nghiên cứu
Quá trình dạy học hát ca khúc Việt Nam cho SV giọng soprano ngành thanh nhạc tại Trường ĐHSP Nghệ thuật TW.
3.2. Đối tượng nghiên cứu
Dạy học hát ca khúc Việt Nam cho SV giọng soprano ngành thanh nhạc tại Trường ĐHSP Nghệ thuật TW.
4. Giả thuyết khoa học
Nếu đánh giá đúng thực trạng và đề xuất được các biện pháp dạy học hát ca khúc Việt Nam phù hợp với khả năng của sinh viên giọng soprano ngành Đại học Thanh nhạc và thực tiễn giảng dạy của cơ sở đào tạo, luận án sẽ góp phần nâng cao chất lượng dạy và học thanh nhạc tại Trường ĐHSP Nghệ thuật TW trong giai đoạn phát triển tới của nhà trường.
5. Câu hỏi nghiên cứu
Luận án nghiên cứu để trả lời các câu hỏi sau:
Ca khúc Việt Nam có vị trí, vai trò như thế nào trong dạy học cho SV giọng soprano ngành Thanh nhạc, Trường ĐHSP Nghệ thuật TW?
Ca khúc Việt Nam có đặc điểm gì? Đặc điểm đó có ảnh hưởng như thế nào đối với dạy học hát ca khúc Việt Nam cho giọng soprano?
Thực tiễn dạy học hát ca khúc Việt Nam cho SV giọng soprano ngành Thanh nhạc ở Trường ĐHSP Nghệ thuật TW hiện nay như thế nào, còn có những tồn tại, hạn chế gì?
Làm thế nào để nâng cao chất lượng và hiệu quả dạy học hát ca khúc Việt Nam cho SV giọng soprano ngành Thanh nhạc tại Trường ĐHSP Nghệ thuật TW?
5
6. Nhiệm vụ nghiên cứu
Nghiên cứu tổng quan, cơ sở lý luận về dạy học hát ca khúc Việt Nam cho SV giọng soprano trình độ Đại học Thanh nhạc.
Tìm hiểu đặc điểm ca khúc Việt Nam cho SV giọng soprano.
Khảo sát, phân tích, đánh giá thực trạng về dạy học hát ca khúc Việt Nam cho SV giọng soprano trình độ Đại học Thanh nhạc tại Trường ĐHSP Nghệ thuật TW.
Đề xuất các biện pháp dạy học hát ca khúc Việt Nam cho SV giọng soprano trình độ Đại học Thanh nhạc tại Trường ĐHSP Nghệ thuật TW. Tổ chức thực nghiệm sư phạm để kiểm chứng tính khả thi của các biện pháp được đề xuất.
7. Phạm vi nghiên cứu
7.1. Phạm vi nội dung nghiên cứu
Luận án tập trung nghiên cứu dạy học hát ca khúc Việt Nam cho SV giọng soprano thuộc chương trình đào tạo Đại học Thanh nhạc. Trong đó, chú trọng đến việc dạy học hát ca khúc Việt Nam theo phong cách thính phòng và mang âm hưởng dân gian. Đây là cơ sở để chúng tui nghiên cứu đánh giá thực trạng
Phần thực nghiệm, luận án chủ yếu đi sâu về quy trình dạy học hát ca khúc Việt Nam, trong đó có lồng ghép hướng dẫn rèn luyện kỹ thuật thanh nhạc cho SV giọng soprano qua ba ca khúc Người con gái sông La (Nhạc: Doãn Nho, Lời: Phương Thúy), Cô gái vót chông (Nhạc: Hoàng Hiệp, Lời: Môlôyclavi), Miền xa thẳm (Đức Trịnh). Đây là những ca khúc nằm trong nội dung dạy học cho SV ngành Đại học Thanh nhạc, đồng thời, là những ca khúc tiêu biểu cho giọng soprano và phù hợp để GV rèn luyện kỹ thuật thanh nhạc cho người học.
7.2. Phạm vi địa điểm nghiên cứu
Luận án nghiên cứu thực trạng dạy học hát ca khúc Việt Nam và áp dụng giảng dạy (thực nghiệm sư phạm) với SV giọng soprano ngành Đại học Thanh nhạc tại Trường ĐHSP Nghệ thuật TW. Sở dĩ luận án tập trung nghiên cứu thực trạng và tổ chức thực nghiệm tại Trường ĐHSP Nghệ thuật TW bởi hiện nay, nhà trường là cơ sở đào tạo nghệ thuật uy tín lâu năm được nhà nước, xã hội công nhận, thu hút được số lượng lớn SV tham gia học tập ngành Đại học Thanh nhạc. Nhiều SV của trường đạt kết quả cao trong học tập và những thành tích ấn tượng trong các cuộc thi âm nhạc lớn, ngày càng khẳng định được vị trí trong lĩnh vực biểu diễn thanh nhạc.
Do Drive thay đổi chính sách, nên một số link cũ yêu cầu duyệt download.
Password giải nén nếu cần: ket-noi.com | Bấm vào Link, đợi vài giây sau đó bấm Get Website để tải:
Luận án Dạy học hát ca khúc Việt Nam cho sinh viên giọng soprano ngành thanh nhạc tại trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật trung ương
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU.....................................................................................................................1
Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN
VỀ DẠY HỌC HÁT CA KHÚC VIỆT NAM............................................................9 1.1. Tổng quan nghiên cứu..........................................................................................9 1.1.1. Nghiên cứu về dạy học thanh nhạc ...................................................................9 1.1.2. Nghiên cứu về ca khúc Việt Nam ...................................................................16 1.1.3. Nghiên cứu về dạy học hát ca khúc Việt Nam................................................20 1.1.4. Nhận xét tình hình nghiên cứu và hướng nghiên cứu của luận án..................24 1.2. Cơ sở lý luận về dạy học hát ca khúc Việt Nam cho giọng soprano .................28 1.2.1. Một số khái niệm.............................................................................................28 1.2.2. Giọng soprano (nữ cao)...................................................................................39 1.2.3. Một số kỹ thuật thanh nhạc cơ bản trong dạy học hát cho giọng soprano .................41 1.2.4. Các thành tố của quá trình dạy học hát ca khúc Việt Nam cho sinh viên giọng soprano ngành Đại học Thanh nhạc ..........................................................................43 1.2.5. Những yếu tố ảnh hưởng đến dạy học hát ca khúc Việt Nam cho sinh viên giọng soprano ngành thanh nhạc tại Trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung ương..........51 Tiểu kết chương 1......................................................................................................54 Chương 2: ĐẶC ĐIỂM CA KHÚC VIỆT NAM ĐỐI VỚI DẠY HỌC HÁT CHO GIỌNG SOPRANO ..................................................................................................56 2.1. Một số phong cách ca khúc Việt Nam....................................................................56 2.1.1. Ca khúc Việt Nam theo phong cách thính phòng..................................................56 2.1.2. Ca khúc Việt Nam mang âm hưởng dân gian.......................................................56 2.2. Thể loại ca khúc Việt Nam ....................................................................................58 2.2.1. Hành khúc .......................................................................................................58 2.2.2. Ngợi ca..............................................................................................................60 2.2.3. Trữ tình............................................................................................................61 2.2.4. Hát ru...............................................................................................................63 2.2.5. Vui, hoạt..........................................................................................................65 2.3. Vai trò của ca khúc Việt Nam trong dạy học hát cho giọng soprano ................66 2.3.1. Vai trò nhận thức.............................................................................................66 2.3.2. Vai trò giáo dục...............................................................................................67 2.3.3. Vai trò thẩm mỹ ..............................................................................................70 2.4. Ca từ ...................................................................................................................70 2.5. Đặc điểm âm nhạc..............................................................................................76 2.5.1. Thang âm, điệu thức........................................................................................76 2.5.2. Cấu trúc ...........................................................................................................80
2.5.3. Giai điệu ..........................................................................................................88 2.5.4. Tiết tấu ............................................................................................................90 2.5.5. Nội dung đề tài ................................................................................................91 Tiểu kết chương 2......................................................................................................94 Chương 3: THỰC TRẠNG DẠY HỌC HÁT CA KHÚC VIỆT NAM CHO SINH VIÊN GIỌNG SOPRANO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NGHỆ THUẬT TRUNG ƯƠNG ........................................................................................................95 3.1. Khái quát về Trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung ương ......................95 3.1.1. Một số nét chung.............................................................................................95 3.1.2. Đôi nét về ngành Đại học Thanh nhạc............................................................97 3.1.3. Đội ngũ giảng viên thanh nhạc .......................................................................98 3.2. Nội dung chương trình và tài liệu giảng dạy môn Thanh nhạc..........................99 3.2.1. Nội dung chương trình ....................................................................................99 3.2.2. Tài liệu giảng dạy..........................................................................................103 3.3. Khái quát về tổ chức khảo sát thực trạng.........................................................105 3.3.1. Mục đích khảo sát .........................................................................................105 3.3.2. Nội dung khảo sát..........................................................................................105 3.3.3. Đối tượng khảo sát ........................................................................................105 3.3.4. Địa bàn khảo sát ............................................................................................105 3.3.5. Hình thức khảo sát ........................................................................................105 3.3.6. Phương pháp điều tra kháo sát ......................................................................106 3.3.7. Tiến hành khảo sát ........................................................................................106 3.4. Đặc điểm tâm sinh lý và giọng hát của sinh viên giọng soprano.....................106 3.4.1. Đặc điểm tâm sinh lý.....................................................................................106 3.4.2. Đặc điểm giọng hát của sinh viên giọng soprano .........................................107 3.4.3. Khả năng hát ca khúc Việt Nam của sinh viên giọng soprano .....................110 3.5. Thực trạng dạy học hát ca khúc Việt Nam cho sinh viên thanh nhạc giọng soprano 111 3.5.1. Tình hình dạy của giảng viên ........................................................................111 3.5.2. Thực trạng học hát ca khúc Việt Nam cho sinh viên giọng soprano ............122 3.5.3. Đánh giá thực trạng dạy học hát ca khúc Việt Nam cho sinh viên giọng soprano .129 Tiểu kết chương 3....................................................................................................134 Chương 4: BIỆN PHÁP DẠY HỌC HÁT CA KHÚC VIỆT NAM CHO SINH VIÊN GIỌNG SOPRANO......................................................................................135 4.1. Nguyên tắc đề xuất biện pháp ..........................................................................135 4.2. Biện pháp dạy học hát ca khúc Việt Nam theo phong cách thính phòng và ca khúc Việt Nam mang âm hưởng dân gian................................................................136 4.2.1. Biện pháp phân hóa theo năng lực ................................................................136
4.2.2. Biện pháp hướng dẫn rèn luyện các kỹ thuật cơ bản trong ca khúc Việt Nam theo phong cách thính phòng và ca khúc Việt Nam mang âm hưởng dân gian......138 4.2.3. Biện pháp giảng dạy kỹ thuật hát trong ca khúc Việt Nam theo phong cách thính phòng và ca khúc Việt Nam mang âm hưởng dân gian.................................148 4.2.4. Biện pháp rèn luyện phát âm, nhả chữ..........................................................166 4.2.5. Xây dựng quy trình dạy học hát ca khúc Việt Nam cho sinh viên giọng soprano ....................................................................................................................168 4.2.6. Sử dụng một số phương pháp dạy học hiện đại ............................................170 4.2.7. Ứng dụng công nghệ thông tin và các phương tiện nghe nhìn trong dạy và học ca khúc Việt Nam cho sinh viên giọng soprano......................................................172 4.2.8. Rèn luyện kỹ năng thể hiện ca khúc Việt Nam cho sinh viên giọng soprano thông qua hướng dẫn thể hiện một số ca khúc Việt Nam tiêu biểu ........................174 4.3. Thực nghiệm giảng dạy ca khúc Việt Nam cho SV giọng soprano ngành Thanh nhạc tại Trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật TW. ...............................................182 4.3.1. Mục đích thực nghiệm ..................................................................................182 4.3.2. Đối tượng, địa điểm và thời gian thực nghiệm .............................................182 4.3.3. Nội dung thực nghiệm...................................................................................184 4.3.4. Quy trình thực nghiệm ..................................................................................185 4.3.5. Đánh giá kết quả thực nghiệm ......................................................................188 Tiểu kết chương 4....................................................................................................191 KẾT LUẬN.............................................................................................................192 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ...............................................195 TÀI LIỆU THAM KHẢO ......................................................................................196 PHỤ LỤC................................................................................................................206
1
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Âm nhạc là loại hình nghệ thuật dùng âm thanh làm phương tiện biểu hiện
hình tượng nghệ thuật và được bắt nguồn từ cuộc sống. Âm nhạc thường được chia ra 2 lĩnh vực chính là thanh nhạc và khí nhạc. Học thanh nhạc chính là học về nghệ thuật ca hát. Trong cuốn Lịch sử nghệ thuật Thanh nhạc phương Tây, nhà sư phạm Hồ Mộ La biên soạn có viết: Hình thái sớm nhất của âm nhạc là ca hát, nhạc cụ sớm nhất của loài người là giọng hát [61, tr.12]. Ca hát chiếm một vị trí đặc biệt quan trọng trong đời sống sinh hoạt cộng đồng, có sức ảnh hưởng lớn đến sự hình thành và phát triển nhân cách mỗi người, là phương tiện truyền tải tư tưởng tới công chúng một cách nhanh nhất.
Thanh nhạc được thể hiện bằng giọng hát của con người. Để trở thành một người hát tốt, người học cần được cung cấp, rèn luyện các kỹ thuật hát để có thể hình thành các kỹ năng hát, kỹ năng thể hiện bài hát. Một trong những đỉnh cao trong nghệ thuật hát chuyên nghiệp của nhân loại là lối hát Bel canto (hát đẹp) của Ý được hình thành phát triển nhiều thế kỷ qua. Theo tác giả Nguyễn Trung Kiên: Trường phái thanh nhạc “bel canto” phát triển mạnh mẽ ở thế kỷ XVII, XVIII đã đạt được đỉnh cao của nghệ thuật hát tinh xảo và đã có ảnh hưởng lớn đến nghệ thuật hát của cả Châu Âu [58, tr.137]. Có thể nói, trường phái thanh nhạc này đã và đang tiếp tục ảnh hưởng lớn tới các hoạt động đào tạo hát chuyên nghiệp, bán chuyên nghiệp tại các trường âm nhạc trên thế giới, trong đó có Việt Nam.
Việc đào tạo thanh nhạc chuyên nghiệp ở nước ta cũng như tại Trường ĐHSP Nghệ thuật TW thời gian qua đã đạt được những thành tựu đáng ghi nhận. Nội dung, chương trình đào tạo ngày càng phong phú và hoàn thiện hơn về số lượng cũng như chất lượng thông qua việc tiếp cận những tinh hoa thanh nhạc thế giới. Đồng thời tìm ra phương pháp tốt nhất, hữu hiệu nhất đưa vào chương trình giảng dạy, góp phần làm nên một nền âm nhạc mới của Việt Nam tiên tiến nhưng vẫn đậm đà bản sắc dân tộc và mang hơi thở của thời đại mới.
Trường ĐHSP Nghệ thuật TW là trường ĐHSP nghệ thuật đầu tiên và duy nhất của Việt Nam cho tới hiện nay. Trường là cơ sở trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo với 08 khoa đào tạo thuộc lĩnh vực Văn hóa - Nghệ thuật. Trong đó, Khoa Piano
2
và Thanh nhạc có nhiệm vụ đào tạo cử nhân Đại học Piano và Thanh nhạc. Bên cạnh đó, khoa còn có nhiệm vụ đào tạo thanh nhạc cho SV ngành Sư phạm Âm nhạc. SV thanh nhạc chuyên ngành khi tốt nghiệp có kỹ năng ca hát, biểu diễn chuyên nghiệp. Còn đối với SV SPAN có trình độ lý luận và thực hành để giảng dạy âm nhạc (trong đó có thanh nhạc) ở các cấp học phổ thông và các cơ sở đào tạo nghệ thuật khác...
Trong nội dung chương trình học hiện nay, SV ngành ĐH Thanh nhạc được học khối lượng tác phẩm phong phú, đa dạng như: dân ca Việt Nam, dân ca nước ngoài, ca khúc nước ngoài, các bài romance, aria... Ca khúc Việt Nam là những tác phẩm nghệ thuật không thể thiếu trong chương trình dạy học thanh nhạc, đặc biệt đối với giọng nữ cao. Bởi sự phong phú về nội dung đề tài, thể loại, cấu trúc và đặc điểm chất liệu, ca khúc Việt Nam cho phép người GV thanh nhạc khai thác được hầu hết các yếu tố kỹ thuật thanh nhạc để hướng dẫn cho SV. Bên cạnh đó, ca khúc Việt Nam còn mang hơi thở của thời đại, phản ánh tâm tư, tình cảm của con người, là những bài học giáo dục hiệu quả về lịch sử, đạo đức, tư tưởng cho SV... Hiện nay, ca khúc Việt Nam được chia ra thành nhiều dòng, nhiều thể loại, nhiều phong cách khác nhau như: ca khúc đậm chất cổ điển châu Âu (còn được hiểu là ca khúc theo phong cách thính phòng), ca khúc mang âm hưởng dân gian, ca khúc nhạc nhẹ... Trong số những ca khúc Việt Nam được đưa vào giảng dạy, các ca khúc theo phong cách thính phòng và ca khúc mang chất liệu âm nhạc truyền thống (chủ yếu là của dân tộc Kinh) chiếm tỉ lệ lớn. Trên thực tế, nhiều ca khúc Việt Nam cùng tên tuổi của các nhạc sỹ nổi tiếng như: Huy Du, Hoàng Vân, Xuân Hồng, Vũ Trọng Hối, Văn Ký, Phan Nhân, Phó Đức Phương, Đàm Thanh... với hàng loạt các tác phẩm đã trở thành viên ngọc sáng như: Nổi lửa lên em (Thơ: Giang Lam, Nhạc: Huy Du), Nổi trống lên rừng núi ơi! (Hoàng Vân), Người con gái sông La (Nhạc: Doãn Nho, Lời: Phương Thúy), Bài ca hy vọng (Văn Ký), Miền xa thẳm (Đức Trịnh)... Có thể nói, hầu hết các ca khúc vừa mang đậm bản sắc dân tộc, tính thời đại, phù hợp với thị hiếu âm nhạc của quần chúng nhân dân vừa đạt được những hiệu quả tốt trong việc thể hiện các yếu tố mang tính kỹ thuật, nghệ thuật. Đồng thời, đó cũng là lý do vì sao những ca khúc ấy được sử dụng nhiều trong giảng dạy và biểu diễn thanh nhạc.
SV ĐH Thanh nhạc của trường đến từ các vùng miền khác nhau, là những người có năng khiếu ca hát. Một số ít có trình độ trung cấp âm nhạc, đại học sư phạm âm nhạc
3
còn phần đông các em khi vào trường chưa được đào tạo bài bản về âm nhạc. Do đó, năng khiếu âm nhạc và khả năng ca hát của SV ĐH thanh nhạc là không đồng đều.
Bên cạnh những SV có giọng mezzo-soprano (nữ trung), giọng alto (nữ trầm), có nhiều SV nữ là giọng soprano (nữ cao). Trong quá trình giảng dạy tui cùng các đồng nghiệp nhận thấy giọng soprano là loại giọng không hiếm, có rất nhiều SV giọng soprano đã đạt được những thành tích cao trong học tập, song bên cạnh đó vẫn còn một số bất cập, hạn chế trong công tác đào tạo thanh nhạc. Chẳng hạn như các em chưa nắm được các vấn đề của kỹ thuật thanh nhạc cũng như khả năng xử lý sắc thái, tình cảm ca khúc Việt Nam; nhiều SV gặp khó khăn khi hát những nốt cao, những âm ngân dài; một số SV chưa nắm chắc về hơi thở nên âm thanh thường mờ, không ổn định; nhiều SV còn lúng túng trong cách vận dụng kỹ thuật thanh nhạc phương Tây vào thể hiện ca khúc Việt Nam theo phong cách thính phòng và ca khúc mang âm hưởng dân gian, dẫn đến phát âm, nhả chữ chưa rõ lời, rõ nghĩa, chưa thể hiện được rõ phong cách riêng của từng dòng nhạc.
Trong thời gian vừa qua, các GV thanh nhạc đã luôn dành tâm huyết, tận tâm nghiên cứu phương pháp giảng dạy, đồng thời kết hợp khả năng chuyên môn được tích lũy để hướng dẫn cho SV nói chung và giọng soprano nói riêng hát ca khúc Việt Nam đạt kết quả tốt nhất. Tuy nhiên, trên thực tế vẫn còn GV chưa tìm hướng đi cụ thể trong phương pháp giảng dạy sao cho phù hợp với từng bài hát, từng đối tượng SV.
Trước những vấn đề nêu trên chúng tui cho rằng, việc vận dụng linh hoạt những kỹ thuật thanh nhạc để thể hiện ca khúc Việt Nam cho giọng soprano tại trường ĐHSP Nghệ thuật TW sẽ là hướng đi cần thiết trong việc rèn luyện và phát triển giọng hát, nâng cao khả năng biểu diễn cho SV. Đồng thời góp phần đánh thức trong thế hệ trẻ tình yêu đối với các ca khúc Việt Nam, đó cũng là tình yêu Tổ quốc, yêu đất nước - phẩm chất cần đạt của người học trong chương trình đào tạo nghệ thuật nói chung và đào tạo ngành Thanh nhạc nói riêng. Từ đó hình thành những cảm xúc, động lực trong việc học tập và thể hiện ca khúc Việt Nam.
Chính vì vậy, nghiên cứu sinh lựa chọn Dạy học hát ca khúc Việt Nam cho sinh viên giọng soprano ngành Thanh nhạc tại Trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung ương làm đề tài luận án Tiến sĩ chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học Âm nhạc.
4
2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn dạy học hát ca khúc Việt Nam, tác
giả luận án đề xuất các biện pháp dạy học hát ca khúc Việt Nam cho sinh viên giọng soprano chuyên ngành Thanh nhạc trình độ Đại học, góp phần nâng cao chất lượng dạy học, đáp ứng yêu cầu chuẩn đầu ra của Chương trình đào tạo Đại học Thanh nhạc, Trường ĐHSP Nghệ thuật TW.
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3.1. Khách thể nghiên cứu
Quá trình dạy học hát ca khúc Việt Nam cho SV giọng soprano ngành thanh nhạc tại Trường ĐHSP Nghệ thuật TW.
3.2. Đối tượng nghiên cứu
Dạy học hát ca khúc Việt Nam cho SV giọng soprano ngành thanh nhạc tại Trường ĐHSP Nghệ thuật TW.
4. Giả thuyết khoa học
Nếu đánh giá đúng thực trạng và đề xuất được các biện pháp dạy học hát ca khúc Việt Nam phù hợp với khả năng của sinh viên giọng soprano ngành Đại học Thanh nhạc và thực tiễn giảng dạy của cơ sở đào tạo, luận án sẽ góp phần nâng cao chất lượng dạy và học thanh nhạc tại Trường ĐHSP Nghệ thuật TW trong giai đoạn phát triển tới của nhà trường.
5. Câu hỏi nghiên cứu
Luận án nghiên cứu để trả lời các câu hỏi sau:
Ca khúc Việt Nam có vị trí, vai trò như thế nào trong dạy học cho SV giọng soprano ngành Thanh nhạc, Trường ĐHSP Nghệ thuật TW?
Ca khúc Việt Nam có đặc điểm gì? Đặc điểm đó có ảnh hưởng như thế nào đối với dạy học hát ca khúc Việt Nam cho giọng soprano?
Thực tiễn dạy học hát ca khúc Việt Nam cho SV giọng soprano ngành Thanh nhạc ở Trường ĐHSP Nghệ thuật TW hiện nay như thế nào, còn có những tồn tại, hạn chế gì?
Làm thế nào để nâng cao chất lượng và hiệu quả dạy học hát ca khúc Việt Nam cho SV giọng soprano ngành Thanh nhạc tại Trường ĐHSP Nghệ thuật TW?
5
6. Nhiệm vụ nghiên cứu
Nghiên cứu tổng quan, cơ sở lý luận về dạy học hát ca khúc Việt Nam cho SV giọng soprano trình độ Đại học Thanh nhạc.
Tìm hiểu đặc điểm ca khúc Việt Nam cho SV giọng soprano.
Khảo sát, phân tích, đánh giá thực trạng về dạy học hát ca khúc Việt Nam cho SV giọng soprano trình độ Đại học Thanh nhạc tại Trường ĐHSP Nghệ thuật TW.
Đề xuất các biện pháp dạy học hát ca khúc Việt Nam cho SV giọng soprano trình độ Đại học Thanh nhạc tại Trường ĐHSP Nghệ thuật TW. Tổ chức thực nghiệm sư phạm để kiểm chứng tính khả thi của các biện pháp được đề xuất.
7. Phạm vi nghiên cứu
7.1. Phạm vi nội dung nghiên cứu
Luận án tập trung nghiên cứu dạy học hát ca khúc Việt Nam cho SV giọng soprano thuộc chương trình đào tạo Đại học Thanh nhạc. Trong đó, chú trọng đến việc dạy học hát ca khúc Việt Nam theo phong cách thính phòng và mang âm hưởng dân gian. Đây là cơ sở để chúng tui nghiên cứu đánh giá thực trạng
Phần thực nghiệm, luận án chủ yếu đi sâu về quy trình dạy học hát ca khúc Việt Nam, trong đó có lồng ghép hướng dẫn rèn luyện kỹ thuật thanh nhạc cho SV giọng soprano qua ba ca khúc Người con gái sông La (Nhạc: Doãn Nho, Lời: Phương Thúy), Cô gái vót chông (Nhạc: Hoàng Hiệp, Lời: Môlôyclavi), Miền xa thẳm (Đức Trịnh). Đây là những ca khúc nằm trong nội dung dạy học cho SV ngành Đại học Thanh nhạc, đồng thời, là những ca khúc tiêu biểu cho giọng soprano và phù hợp để GV rèn luyện kỹ thuật thanh nhạc cho người học.
7.2. Phạm vi địa điểm nghiên cứu
Luận án nghiên cứu thực trạng dạy học hát ca khúc Việt Nam và áp dụng giảng dạy (thực nghiệm sư phạm) với SV giọng soprano ngành Đại học Thanh nhạc tại Trường ĐHSP Nghệ thuật TW. Sở dĩ luận án tập trung nghiên cứu thực trạng và tổ chức thực nghiệm tại Trường ĐHSP Nghệ thuật TW bởi hiện nay, nhà trường là cơ sở đào tạo nghệ thuật uy tín lâu năm được nhà nước, xã hội công nhận, thu hút được số lượng lớn SV tham gia học tập ngành Đại học Thanh nhạc. Nhiều SV của trường đạt kết quả cao trong học tập và những thành tích ấn tượng trong các cuộc thi âm nhạc lớn, ngày càng khẳng định được vị trí trong lĩnh vực biểu diễn thanh nhạc.
Do Drive thay đổi chính sách, nên một số link cũ yêu cầu duyệt download.
Password giải nén nếu cần: ket-noi.com | Bấm vào Link, đợi vài giây sau đó bấm Get Website để tải:
You must be registered for see links
You must be registered for see links