Download Đề tài Đình Bẳng Môn- Giá trị văn hóa, nghệ thuật
Không gian của Bảng Môn không đơn thuần là khu vực tâm linh và thực hành thế tục là đình làng. Nó phải đặt trong bối cảnh biểu tượng tinh thần của Bột Thái và như vậy nó phải có diện mạo rộng hơn nhiều so với quy mô hiện tại ngày nay. Nằm vào vị trí trung tâm của làng, bên cạnh là hàng loạt các di tích tín ngưỡng quan trọng: nhà thờ tiến sĩ Bùi Khắc Nhất, nhà thờ Nguyễn Quỳnh, chùa Thiên Nhiên, Văn chỉ xã Hoằng Lộc, cầu Đường Bột, chợ Quăng.hợp thành một tổ hợp không gian mang tính chất văn hóa-thương mại. Nằm vào địa thế cao ráo, bằng phẳng, trung tâm của các con đường ngược xuôi, giao lưu tốt với các xã trong huyện Hoằng Hóa, phía không xa là cửa sông Mã và các di tích quan trọng của nền văn hóa cổ Đông Sơn nổi tiếng. Phải thế chăng, từ rất sớm ngôi làng cổ này không dù vẫn như bao làng quê nông nghiệp thuần phác khác, vẫn có yếu tố kinh tế thương mại len lỏi, tạo thành những kết quả tốt đẹp về sau, nhất là về sự học hành, thi cử.
Để tải bản DOC Đầy Đủ xin Trả lời bài viết này, Mods sẽ gửi Link download cho bạn sớm nhất qua hòm tin nhắn.
T liÖu lÞch sö cho thÊy ®×nh B¶ng M«n ®îc tu söa lín díi triÒu Lª. Vµo n¨m 1743, quan ¸n sø xø NghÖ An lµ cô NguyÔn §iÒn (ngêi ®ç H¬ng cèng khoa thi n¨m T©n Hîi-1731) vÒ nghØ hu t¹i lµng ®· chñ tr× ®øng ra tu söa, t«n t¹o l¹i. Trong s¸ch “Lµng nghÒ thñ c«ng vµ lµng nghÒ khoa b¶ng thêi phong kiÕn ë ®ång b»ng s«ng M·” cña TS Hµ M¹nh Khoa l¹i cho r»ng ®×nh B¶ng M«n ®îc tu söa l¹i trªn nÒn cò vµo kho¶ng n¨m C¶nh Hng thø 11 (1750), ®êi vua Lª HiÕn T«ng. Lóc nµy, ®×nh B¶ng M«n ®îc më réng vÒ quy m« to lín h¬n so víi tríc kia ®Ó ®¶m b¶o viÖc tËp trung sinh ho¹t tÝn ngìng vµ lµm n¬i lui tíi cña nh÷ng ngêi theo nghiÖp khoa cö cña lµng.
Mét chi tiÕt thó vÞ liªn quan ®Õn ®×nh B¶ng M«n lµ V¨n chØ cña lµng hiÖn nay ®Æt c¹nh ®×nh vèn tríc ®©y kh«ng n»m ë vÞ trÝ nµy. Nã ®îc ®Æt t¹i x· Ho»ng Lu. Nhng t¬ng truyÒn chØ sau mét ®ªm, V¨n chØ ®· ®îc c¸c ©m binh khiªng vÒ ®Æt ngay s¸t c¹nh ®×nh B¶ng M«n. V¨n chØ lµ n¬i ®Ó c¸c bËc Tóc Nho, c¸c nho sinh trong vïng, xu©n thu nhÞ kú, tô héi ®µm ®¹o v¨n ch¬ng, th¬ phó. HiÖn nay, V¨n chØ cßn l¹i nÒn cò, mét vµi tÊm bia ®îc kh¾c l¹i, nhng dÊu vÕt cho thÊy ®©y lµ V¨n chØ hµng huyÖn vµo lo¹i lín ë Thanh Ho¸.
V¨n chØ huyÖn ®îc chuyÓn vÒ s¸t sau ®×nh B¶ng M«n kh¼ng ®Þnh, viÖc B¶ng M«n ®îc coi träng nh mét biÓu tîng, “l¸ cê” cho ®¹o häc cña ngêi xa kh«ng nh÷ng cña Ho»ng Léc mµ chung cho c¶ vïng ®Êt häc Ho»ng Ho¸ cña xø Thanh. Chi tiÕt nµy cho thÊy, chØ tõ thêi NguyÔn, vÊn ®Ò häc vÊn, khoa cö, nh÷ng ngêi ®ç ®¹t cao míi ®îc ®em vµo t«n vinh trong ®×nh lµng, thêi gian tríc ®ã, chøc n¨ng tÝn ngìng cña ®×nh chiÕm vÞ trÝ chñ yÕu.
QuÇn thÓ kiÕn tróc cßn l¹i ®Õn nay bao gåm 2 d·y nhµ: toµ TiÒn ®êng n»m phÝa ngoµi vµ toµ HËu cung n»m däc phÝa bªn trong, t¹o thµnh bè côc h×nh ch÷ §inh.
-Nhµ HËu cung gåm mét nhµ èng muèng cßn kh¸ nguyªn tr¹ng, cã niªn ®¹i xÐt theo phong c¸ch nghÖ thuËt ch¹m kh¾c gç hiÖn cßn thuéc thÕ kû XVII. DÊu vÕt trïng tu ghi trªn thîng l¬ng “Kh¶i §Þnh mËu ngä niªn cöu nguyÖt thÊt nhËt träng tu ®¹i c¸t” th× cho thÊy nã ®îc tu söa vµo n¨m MËu Ngä niªn hiÖu Kh¶i §Þnh (1918).
-Nhµ TiÒn ®êng: trªn thîng l¬ng cã ghi “B¶o §¹i b¸t niªn tuÕ thø quý dËu tam nguyÖt c¸t nhËt träng tu ®¹i c¸t vîng”, nh vËy, c«ng tr×nh nµy ®îc söa ch÷a vµo n¨m B¶o §¹i thø 8 (1933).
Còng t¬ng tù nh di tÝch ®Òn TrÇn Kh¸t Ch©n (VÜnh Léc), c«ng tr×nh nµy ®îc kiÕn tróc khung m¸i kÕt cÊu b»ng gç, nªn qua h¬n 400 n¨m, ®· qua nhiÒu lÇn trïng tu, kÕt qu¶ lµ nhiÒu líp v¨n ho¸ ®an xen trªn c¸c phÇn kiÕn tróc cña di tÝch. VÊn ®Ò chóng t«i nªu lªn ë ®©y lµ c¸c di vËt v¨n hãa t¹i B¶ng M«n ®×nh hiÖn cßn cã gi¸ trÞ hÕt søc ®Æc biÖt, cÇn ®îc b¶o tån vµ nghiªn cøu ®Çy ®ñ.
Nhµ HËu cung cña ®×nh B¶ng M«n lµ mét kiÕn tróc ®éc lËp mang ®Ëm nhiÒu gi¸ trÞ cña nghÖ thuËt kiÕn tróc thÕ kû XVII. Cã thÓ nhµ TiÒn ®êng xa kia lµ lo¹i nhµ TiÒn tÕ, kÕt dÝnh vµo ®èc nhµ HËu cung, kiÓu nh ë hai nÕp nhµ cæ phÇn HËu cung ®Òn thê TrÇn Kh¸t Ch©n hiÖn cßn. Nhng t¹i ®©y, ngêi ta ®· th¸o bá nÕp nhµ ngang, mµ thay b»ng mét nhµ ngang lín h¬n nhiÒu (nÕp nhµ ngang TiÒn ®êng 5 gian nh hiÖn cã).
§iÓm ®Æc trng cña kiÕn tróc nhµ HËu cung ®×nh B¶ng M«n lµ: tÝnh nguyªn gèc cña mét hËu cung cßn kh¸ nguyªn tr¹ng mang phong c¸ch nghÖ thuËt kiÕn tróc thÕ kû XVII. KiÕn tróc HËu cung hoµn toµn kÕt cÊu b»ng chÊt liÖu gç, duy nhÊt têng hËu lµ g¹ch míi x©y. PhÇn lín kÕt cÊu kiÕn tróc nhµ HËu cung ®Òu ®îc phñ kÝn b»ng ch¹m kh¾c, ®Æc biÖt lµ bÒ mÆt cöa ra vµo, c¸c bé v× bao gåm xµ ngang, gi¸ chiªng, chång rêng, rêng n¸ch…
Ch¬ng 2
NghÖ thuËt kiÕn tróc- ®iªu kh¾c ë ®×nh B¶ng M«n
2.1. NghÖ thuËt kiÕn tróc
2.1.1. Kh«ng gian kiÕn tróc ë ®×nh B¶ng M«n
KiÕn tróc ®×nh lµng ViÖt thêng cã mét kh«ng gian réng lín, ®iÒu nµy b¾t ®Çu b»ng viÖc c¸c c«ng tr×nh kh«ng chØ bao gåm phÇn tÕ tù (nh tiÒn ®êng, trung ®êng, hËu cung) mµ cßn cã c¸c ®¬n nguyªn kh¸c phô trî, ch¼ng h¹n t¶ vu, h÷u vu, s©n ®×nh, thÇn ®¹o, bia ký, b×nh phong, giÕng níc, cæng nghi m«n, kh«ng gian cæ thô...®¶m b¶o hµi hßa gi÷a môc ®Ých sö dông vµ trang trÝ. Tuy vËy, ®«i khi nh÷ng h¹ng môc nµy chØ lµ nh÷ng yÕu tè h÷u c¬ hîp thµnh tæng thÓ kiÕn tróc ®×nh lµng, nÕu ®Æt trong mét kh«ng gian sinh ho¹t céng ®ång, kh«ng gian cña nã kh«ng chØ ®Þnh h×nh ®¬n thuÇn b»ng m« tÝp: c©y ®a-bÕn níc-s©n ®×nh mµ ph¶i lµ ®iÓm chiÕu liªn kÕt víi c¸c c«ng tr×nh v¨n hãa kh¸c.
Kh«ng gian cña B¶ng M«n kh«ng ®¬n thuÇn lµ khu vùc t©m linh vµ thùc hµnh thÕ tôc lµ ®×nh lµng. Nã ph¶i ®Æt trong bèi c¶nh biÓu tîng tinh thÇn cña Bét Th¸i vµ nh vËy nã ph¶i cã diÖn m¹o réng h¬n nhiÒu so víi quy m« hiÖn t¹i ngµy nay. N»m vµo vÞ trÝ trung t©m cña lµng, bªn c¹nh lµ hµng lo¹t c¸c di tÝch tÝn ngìng quan träng: nhµ thê tiÕn sÜ Bïi Kh¾c NhÊt, nhµ thê NguyÔn Quúnh, chïa Thiªn Nhiªn, V¨n chØ x· Ho»ng Léc, cÇu §êng Bét, chî Qu¨ng...hîp thµnh mét tæ hîp kh«ng gian mang tÝnh chÊt v¨n hãa-th¬ng m¹i. N»m vµo ®Þa thÕ cao r¸o, b»ng ph¼ng, trung t©m cña c¸c con ®êng ngîc xu«i, giao lu tèt víi c¸c x· trong huyÖn Ho»ng Hãa, phÝa kh«ng xa lµ cöa s«ng M· vµ c¸c di tÝch quan träng cña nÒn v¨n hãa cæ §«ng S¬n næi tiÕng. Ph¶i thÕ ch¨ng, tõ rÊt sím ng«i lµng cæ nµy kh«ng dï vÉn nh bao lµng quª n«ng nghiÖp thuÇn ph¸c kh¸c, vÉn cã yÕu tè kinh tÕ th¬ng m¹i len lái, t¹o thµnh nh÷ng kÕt qu¶ tèt ®Ñp vÒ sau, nhÊt lµ vÒ sù häc hµnh, thi cö.
H¹t nh©n quan träng h×nh thµnh kh«ng gian v¨n hãa cho ®×nh B¶ng M«n lµ V¨n chØ cña lµng. Tríc ®©y, V¨n chØ
-M«i trêng tù nhiªn:
DÔ nhËn thÊy, B¶ng M«n ®¶m b¶o ®îc mét kh«ng gian tiªu chuÈn cña ®×nh lµng, mÆt b»ng réng r·i, phÝa tríc lµ cæng nghi m«n cao vót, tho¸ng ®·ng, tríc mÆt tuy kh«ng cã s«ng, hå nhng vÉn ®¶m b¶o yÕu tè “tô thñy” trong c¸c c«ng tr×nh kiÕn tróc cæ víi giÕng lµng phÝa tríc. Bªn h«ng lµ V¨n chØ cña lµng
-MÆt b»ng s©n ®×nh kh«ng nh mét sè ng«i ®×nh kh¸c theo kh¶o s¸t cã ®é dèc thÊp, ®é cao tõ s©n chÝnh cña tiÒn ®êng so víi nÒn g¹ch tiÒn ®êng chØ vµo kho¶ng 30cm, thÊp h¬n nhiÒu so víi c¸c c«ng tr×nh lµ ®×nh lµng. Mét sè ®×nh lµng B¾c Bé, nh T©y §»ng, Chu QuyÕn (Hµ Néi) mµ nhÊt lµ M«ng Phô (S¬n T©y, Hµ Néi) kho¶ng c¸ch nµy lµ kh¸ cao, T©y §»ng ®¹t kho¶ng 50cm, trong khi M«ng Phô lªn ®Õn 60cm. Mét sè ®×nh lµng ë Thanh Hãa, ®é cao kho¶ng c¸ch nµy còng t¬ng ®èi lín nh Quan Chiªm, §« Mü, ®×nh Trung (Hµ Trung, Thanh Hãa) lu«n ®¹t ®é cao tèi thiÓu gi÷a mÆt ph¼ng s©n vµ mÆt ph¼ng sµn cña ®×nh tõ 45-50cm. T¹i sao ®é cao cña ®×nh B¶ng M«n l¹i kh«ng lín? cã thÓ lý gi¶i theo híng chøc n¨ng cña nã. Mét khi yÕu tè trung t©m tÝn ngìng cña lµng (thê thµnh hoµng) ph¶i chia sÎ víi môc ®Ých thÕ tôc (n¬i héi häp khoa cö) th× viÖc ®¶m b¶o kiÕn tróc hµi hßa lµ mét viÖc ph¶i ®îc tÝnh ®Õn. V× lÏ vËy, nÒn mãng cña nã kh«ng ®îc qu¸ cao t¹o t©m lý lµ chèn uy nghiªm dµnh riªng cho viÖc thê cóng vµ còng...
Download miễn phí Đề tài Đình Bẳng Môn- Giá trị văn hóa, nghệ thuật
Không gian của Bảng Môn không đơn thuần là khu vực tâm linh và thực hành thế tục là đình làng. Nó phải đặt trong bối cảnh biểu tượng tinh thần của Bột Thái và như vậy nó phải có diện mạo rộng hơn nhiều so với quy mô hiện tại ngày nay. Nằm vào vị trí trung tâm của làng, bên cạnh là hàng loạt các di tích tín ngưỡng quan trọng: nhà thờ tiến sĩ Bùi Khắc Nhất, nhà thờ Nguyễn Quỳnh, chùa Thiên Nhiên, Văn chỉ xã Hoằng Lộc, cầu Đường Bột, chợ Quăng.hợp thành một tổ hợp không gian mang tính chất văn hóa-thương mại. Nằm vào địa thế cao ráo, bằng phẳng, trung tâm của các con đường ngược xuôi, giao lưu tốt với các xã trong huyện Hoằng Hóa, phía không xa là cửa sông Mã và các di tích quan trọng của nền văn hóa cổ Đông Sơn nổi tiếng. Phải thế chăng, từ rất sớm ngôi làng cổ này không dù vẫn như bao làng quê nông nghiệp thuần phác khác, vẫn có yếu tố kinh tế thương mại len lỏi, tạo thành những kết quả tốt đẹp về sau, nhất là về sự học hành, thi cử.
Để tải bản DOC Đầy Đủ xin Trả lời bài viết này, Mods sẽ gửi Link download cho bạn sớm nhất qua hòm tin nhắn.
Tóm tắt nội dung:
trïng víi qu¸ tr×nh kinh tÕ ngµy cµng thÞnh ®¹t, häc vÊn ngµy ®îc më mang cña Bét Th¸i. Trong kh«ng khÝ khoa cö thÞnh ®¹t cña triÒu Lª, c¸c vÞ cã häc thøc vµ t©m huyÕt víi sù häc cña lµng ®· ®Ò xuÊt më réng ®×nh B¶ng M«n. T×nh h×nh nµy dÉn ®Õn viÖc cÇn cã mét kiÕn tróc võa ®¶m b¶o chøc n¨ng tÝn ngìng (thê thµnh hoµng NguyÔn Tuyªn) l¹i võa ®¶m tr¸ch mét yªu cÇu thÕ tôc míi (chèn t«n vinh sù häc vµ c¸c vÞ ®ç ®¹t trong khoa cö cña lµng ngµy mét nhiÒu) nªn ®×nh B¶ng M«n ®îc chó ý söa ch÷a, t«n t¹o l¹i, vµ còng cã thÓ trong giai ®o¹n nµy, bè côc ch÷ §inh míi ®îc xuÊt hiÖn.T liÖu lÞch sö cho thÊy ®×nh B¶ng M«n ®îc tu söa lín díi triÒu Lª. Vµo n¨m 1743, quan ¸n sø xø NghÖ An lµ cô NguyÔn §iÒn (ngêi ®ç H¬ng cèng khoa thi n¨m T©n Hîi-1731) vÒ nghØ hu t¹i lµng ®· chñ tr× ®øng ra tu söa, t«n t¹o l¹i. Trong s¸ch “Lµng nghÒ thñ c«ng vµ lµng nghÒ khoa b¶ng thêi phong kiÕn ë ®ång b»ng s«ng M·” cña TS Hµ M¹nh Khoa l¹i cho r»ng ®×nh B¶ng M«n ®îc tu söa l¹i trªn nÒn cò vµo kho¶ng n¨m C¶nh Hng thø 11 (1750), ®êi vua Lª HiÕn T«ng. Lóc nµy, ®×nh B¶ng M«n ®îc më réng vÒ quy m« to lín h¬n so víi tríc kia ®Ó ®¶m b¶o viÖc tËp trung sinh ho¹t tÝn ngìng vµ lµm n¬i lui tíi cña nh÷ng ngêi theo nghiÖp khoa cö cña lµng.
Mét chi tiÕt thó vÞ liªn quan ®Õn ®×nh B¶ng M«n lµ V¨n chØ cña lµng hiÖn nay ®Æt c¹nh ®×nh vèn tríc ®©y kh«ng n»m ë vÞ trÝ nµy. Nã ®îc ®Æt t¹i x· Ho»ng Lu. Nhng t¬ng truyÒn chØ sau mét ®ªm, V¨n chØ ®· ®îc c¸c ©m binh khiªng vÒ ®Æt ngay s¸t c¹nh ®×nh B¶ng M«n. V¨n chØ lµ n¬i ®Ó c¸c bËc Tóc Nho, c¸c nho sinh trong vïng, xu©n thu nhÞ kú, tô héi ®µm ®¹o v¨n ch¬ng, th¬ phó. HiÖn nay, V¨n chØ cßn l¹i nÒn cò, mét vµi tÊm bia ®îc kh¾c l¹i, nhng dÊu vÕt cho thÊy ®©y lµ V¨n chØ hµng huyÖn vµo lo¹i lín ë Thanh Ho¸.
V¨n chØ huyÖn ®îc chuyÓn vÒ s¸t sau ®×nh B¶ng M«n kh¼ng ®Þnh, viÖc B¶ng M«n ®îc coi träng nh mét biÓu tîng, “l¸ cê” cho ®¹o häc cña ngêi xa kh«ng nh÷ng cña Ho»ng Léc mµ chung cho c¶ vïng ®Êt häc Ho»ng Ho¸ cña xø Thanh. Chi tiÕt nµy cho thÊy, chØ tõ thêi NguyÔn, vÊn ®Ò häc vÊn, khoa cö, nh÷ng ngêi ®ç ®¹t cao míi ®îc ®em vµo t«n vinh trong ®×nh lµng, thêi gian tríc ®ã, chøc n¨ng tÝn ngìng cña ®×nh chiÕm vÞ trÝ chñ yÕu.
QuÇn thÓ kiÕn tróc cßn l¹i ®Õn nay bao gåm 2 d·y nhµ: toµ TiÒn ®êng n»m phÝa ngoµi vµ toµ HËu cung n»m däc phÝa bªn trong, t¹o thµnh bè côc h×nh ch÷ §inh.
-Nhµ HËu cung gåm mét nhµ èng muèng cßn kh¸ nguyªn tr¹ng, cã niªn ®¹i xÐt theo phong c¸ch nghÖ thuËt ch¹m kh¾c gç hiÖn cßn thuéc thÕ kû XVII. DÊu vÕt trïng tu ghi trªn thîng l¬ng “Kh¶i §Þnh mËu ngä niªn cöu nguyÖt thÊt nhËt träng tu ®¹i c¸t” th× cho thÊy nã ®îc tu söa vµo n¨m MËu Ngä niªn hiÖu Kh¶i §Þnh (1918).
-Nhµ TiÒn ®êng: trªn thîng l¬ng cã ghi “B¶o §¹i b¸t niªn tuÕ thø quý dËu tam nguyÖt c¸t nhËt träng tu ®¹i c¸t vîng”, nh vËy, c«ng tr×nh nµy ®îc söa ch÷a vµo n¨m B¶o §¹i thø 8 (1933).
Còng t¬ng tù nh di tÝch ®Òn TrÇn Kh¸t Ch©n (VÜnh Léc), c«ng tr×nh nµy ®îc kiÕn tróc khung m¸i kÕt cÊu b»ng gç, nªn qua h¬n 400 n¨m, ®· qua nhiÒu lÇn trïng tu, kÕt qu¶ lµ nhiÒu líp v¨n ho¸ ®an xen trªn c¸c phÇn kiÕn tróc cña di tÝch. VÊn ®Ò chóng t«i nªu lªn ë ®©y lµ c¸c di vËt v¨n hãa t¹i B¶ng M«n ®×nh hiÖn cßn cã gi¸ trÞ hÕt søc ®Æc biÖt, cÇn ®îc b¶o tån vµ nghiªn cøu ®Çy ®ñ.
Nhµ HËu cung cña ®×nh B¶ng M«n lµ mét kiÕn tróc ®éc lËp mang ®Ëm nhiÒu gi¸ trÞ cña nghÖ thuËt kiÕn tróc thÕ kû XVII. Cã thÓ nhµ TiÒn ®êng xa kia lµ lo¹i nhµ TiÒn tÕ, kÕt dÝnh vµo ®èc nhµ HËu cung, kiÓu nh ë hai nÕp nhµ cæ phÇn HËu cung ®Òn thê TrÇn Kh¸t Ch©n hiÖn cßn. Nhng t¹i ®©y, ngêi ta ®· th¸o bá nÕp nhµ ngang, mµ thay b»ng mét nhµ ngang lín h¬n nhiÒu (nÕp nhµ ngang TiÒn ®êng 5 gian nh hiÖn cã).
§iÓm ®Æc trng cña kiÕn tróc nhµ HËu cung ®×nh B¶ng M«n lµ: tÝnh nguyªn gèc cña mét hËu cung cßn kh¸ nguyªn tr¹ng mang phong c¸ch nghÖ thuËt kiÕn tróc thÕ kû XVII. KiÕn tróc HËu cung hoµn toµn kÕt cÊu b»ng chÊt liÖu gç, duy nhÊt têng hËu lµ g¹ch míi x©y. PhÇn lín kÕt cÊu kiÕn tróc nhµ HËu cung ®Òu ®îc phñ kÝn b»ng ch¹m kh¾c, ®Æc biÖt lµ bÒ mÆt cöa ra vµo, c¸c bé v× bao gåm xµ ngang, gi¸ chiªng, chång rêng, rêng n¸ch…
Ch¬ng 2
NghÖ thuËt kiÕn tróc- ®iªu kh¾c ë ®×nh B¶ng M«n
2.1. NghÖ thuËt kiÕn tróc
2.1.1. Kh«ng gian kiÕn tróc ë ®×nh B¶ng M«n
KiÕn tróc ®×nh lµng ViÖt thêng cã mét kh«ng gian réng lín, ®iÒu nµy b¾t ®Çu b»ng viÖc c¸c c«ng tr×nh kh«ng chØ bao gåm phÇn tÕ tù (nh tiÒn ®êng, trung ®êng, hËu cung) mµ cßn cã c¸c ®¬n nguyªn kh¸c phô trî, ch¼ng h¹n t¶ vu, h÷u vu, s©n ®×nh, thÇn ®¹o, bia ký, b×nh phong, giÕng níc, cæng nghi m«n, kh«ng gian cæ thô...®¶m b¶o hµi hßa gi÷a môc ®Ých sö dông vµ trang trÝ. Tuy vËy, ®«i khi nh÷ng h¹ng môc nµy chØ lµ nh÷ng yÕu tè h÷u c¬ hîp thµnh tæng thÓ kiÕn tróc ®×nh lµng, nÕu ®Æt trong mét kh«ng gian sinh ho¹t céng ®ång, kh«ng gian cña nã kh«ng chØ ®Þnh h×nh ®¬n thuÇn b»ng m« tÝp: c©y ®a-bÕn níc-s©n ®×nh mµ ph¶i lµ ®iÓm chiÕu liªn kÕt víi c¸c c«ng tr×nh v¨n hãa kh¸c.
Kh«ng gian cña B¶ng M«n kh«ng ®¬n thuÇn lµ khu vùc t©m linh vµ thùc hµnh thÕ tôc lµ ®×nh lµng. Nã ph¶i ®Æt trong bèi c¶nh biÓu tîng tinh thÇn cña Bét Th¸i vµ nh vËy nã ph¶i cã diÖn m¹o réng h¬n nhiÒu so víi quy m« hiÖn t¹i ngµy nay. N»m vµo vÞ trÝ trung t©m cña lµng, bªn c¹nh lµ hµng lo¹t c¸c di tÝch tÝn ngìng quan träng: nhµ thê tiÕn sÜ Bïi Kh¾c NhÊt, nhµ thê NguyÔn Quúnh, chïa Thiªn Nhiªn, V¨n chØ x· Ho»ng Léc, cÇu §êng Bét, chî Qu¨ng...hîp thµnh mét tæ hîp kh«ng gian mang tÝnh chÊt v¨n hãa-th¬ng m¹i. N»m vµo ®Þa thÕ cao r¸o, b»ng ph¼ng, trung t©m cña c¸c con ®êng ngîc xu«i, giao lu tèt víi c¸c x· trong huyÖn Ho»ng Hãa, phÝa kh«ng xa lµ cöa s«ng M· vµ c¸c di tÝch quan träng cña nÒn v¨n hãa cæ §«ng S¬n næi tiÕng. Ph¶i thÕ ch¨ng, tõ rÊt sím ng«i lµng cæ nµy kh«ng dï vÉn nh bao lµng quª n«ng nghiÖp thuÇn ph¸c kh¸c, vÉn cã yÕu tè kinh tÕ th¬ng m¹i len lái, t¹o thµnh nh÷ng kÕt qu¶ tèt ®Ñp vÒ sau, nhÊt lµ vÒ sù häc hµnh, thi cö.
H¹t nh©n quan träng h×nh thµnh kh«ng gian v¨n hãa cho ®×nh B¶ng M«n lµ V¨n chØ cña lµng. Tríc ®©y, V¨n chØ
-M«i trêng tù nhiªn:
DÔ nhËn thÊy, B¶ng M«n ®¶m b¶o ®îc mét kh«ng gian tiªu chuÈn cña ®×nh lµng, mÆt b»ng réng r·i, phÝa tríc lµ cæng nghi m«n cao vót, tho¸ng ®·ng, tríc mÆt tuy kh«ng cã s«ng, hå nhng vÉn ®¶m b¶o yÕu tè “tô thñy” trong c¸c c«ng tr×nh kiÕn tróc cæ víi giÕng lµng phÝa tríc. Bªn h«ng lµ V¨n chØ cña lµng
-MÆt b»ng s©n ®×nh kh«ng nh mét sè ng«i ®×nh kh¸c theo kh¶o s¸t cã ®é dèc thÊp, ®é cao tõ s©n chÝnh cña tiÒn ®êng so víi nÒn g¹ch tiÒn ®êng chØ vµo kho¶ng 30cm, thÊp h¬n nhiÒu so víi c¸c c«ng tr×nh lµ ®×nh lµng. Mét sè ®×nh lµng B¾c Bé, nh T©y §»ng, Chu QuyÕn (Hµ Néi) mµ nhÊt lµ M«ng Phô (S¬n T©y, Hµ Néi) kho¶ng c¸ch nµy lµ kh¸ cao, T©y §»ng ®¹t kho¶ng 50cm, trong khi M«ng Phô lªn ®Õn 60cm. Mét sè ®×nh lµng ë Thanh Hãa, ®é cao kho¶ng c¸ch nµy còng t¬ng ®èi lín nh Quan Chiªm, §« Mü, ®×nh Trung (Hµ Trung, Thanh Hãa) lu«n ®¹t ®é cao tèi thiÓu gi÷a mÆt ph¼ng s©n vµ mÆt ph¼ng sµn cña ®×nh tõ 45-50cm. T¹i sao ®é cao cña ®×nh B¶ng M«n l¹i kh«ng lín? cã thÓ lý gi¶i theo híng chøc n¨ng cña nã. Mét khi yÕu tè trung t©m tÝn ngìng cña lµng (thê thµnh hoµng) ph¶i chia sÎ víi môc ®Ých thÕ tôc (n¬i héi häp khoa cö) th× viÖc ®¶m b¶o kiÕn tróc hµi hßa lµ mét viÖc ph¶i ®îc tÝnh ®Õn. V× lÏ vËy, nÒn mãng cña nã kh«ng ®îc qu¸ cao t¹o t©m lý lµ chèn uy nghiªm dµnh riªng cho viÖc thê cóng vµ còng...